- राजेश पाठक
सर्लाही सहित तराईका बिभिन्न जिल्लाहरुमा किसानले लगाएको मकै बालीमा किरा लागेपछि किसान चिन्तीत बनेका छन ।
सर्लाहीको लालबन्दी नगरपालीका १५ र १६ परवानीपुरका किसान किराले मकैको गुभा र पात खाएपछि पिडित बनेका छन । समयमा मल नपाएर मारमा परेका किसान जसो तसो हुर्किएको मकैमा किरा लागेपछि झन पिडीत बनेका हुन ।
त्यस्तै रौतहटको चन्द्रपुर नगरपालिकाका किसानले लगाएको मकै बालीमा पनी त्यस्तै समस्या देखिएको वडा नम्बर ३ गैडाटारका किसान विजय मोक्तानले बताए । चन्द्रपुरका अधिकांस किसानहरुले हाइब्रेड जातका मकै बाली लगाएका छन । किराले मकैका गुभासहित पातहरु खान थालेपछि किसानहरुले बिषादी प्रयोग गर्दै आएका छन तर बिषादिले पनी किराको अतिक्रमण रोक्न नसकेको किसानहरु बताउँछन ।
किसानहरुले समयमा मल नपाएको तथा धान बाली, मकै बाली लगाएतका बालीमा बिभिन्न खाले संक्रामक रोग लाग्दा पनी सम्बन्धित निकायले चासो नदिएको भन्दै किसानले चिन्ता ब्यक्त गरेका छन ।
मपञ्चक अर्थात् तिहारको चौथो दिन आज गाई, गोरु र गोरु जोत्ने हलीको समेत पूजा गरी हली तिहार पर्व मनाइँदैछ । गाईलाई पूजा गर्नाले गाईबाट आमाबाट पाएजस्तै माया पाइने धार्मिक विश्वासमा गाईपूजा गर्ने परम्परा रहेको हो । गाईको दूध, गहुँत र गोबर पवित्र हुने भएकाले पनि गाईको पूजा गर्ने गरिएको नेपाल पञ्चाङ्ग निर्णायक समितिका अध्यक्ष प्रा डा रामचन्द्र गौतमले जानकारी दिए ।
आधुनिक विज्ञानले समेत स्थानीय गोरस विभिन्नि रोगहरुमा अचुक औषधिका रूपमा प्रयोग गर्दा मानव स्वास्थ्यलाई फाइदा पुग्ने भनी अनुसन्धानबाट प्रमाणित गरेपछि गाईको महत्व अझ बढेको अनुसन्धानमा संलग्न गोब्रती योगी सोमराजले बताए ।
आजैका दिन कृषि कर्म गर्न हलो जोतेर वर्षभर साथ दिने गोरुलाई समेत पूजा गरी मीठो मीठो खान दिने गरिन्छ । गोरुको साथमा जोत्ने हलीलाई समेत पूजा गरी खाना खुवाइन्छ । यसैले आजको दिनलाई गाईतिहार र हलीतिहार समेत भन्ने गरिन्छ । आज गाई, गोरु र हलीलाई समेत मीठा कुरा खान दिइन्छ ।
आजैका दिन बेलुकी घर घरमा ‘देऊ शुभ’ भनी देउसी खेल्ने गरिन्छ । देऊ शुभ भन्ने क्रममा अपभ्रंश भई देउसी भएको समितिका अध्यक्ष गौतमले बताए ।
आजैका दिन म्हपूजा विशेषगरी नेवार समुदायले गर्ने परम्परा छ । कार्तिक शुक्ल प्रतिपदाको सायंकालमा आत्मपूजा गर्नुपर्ने ‘कृत्यवाटिका’ नामक ग्रन्थमा उल्लेख गरिएको छ । आइतबार बिहान ११:२७ बजेसम्म औँसी तिथि छ । त्यसपछि कार्तिक शुक्ल प्रतिपदा प्रारम्भ हुने भएकाले म्हपूजा यसै दिन गर्नुपर्ने हुन्छ ।
समितिले स्वीकृति दिने तीन पात्रो (पञ्चाङ्ग) नेवार समुदायका पञ्चाङ्गकारले प्रकाशन गर्ने गरेका छन् । सिद्धिलक्ष्मी व्यञ्जनकार, कीर्तिकिरण जोशी र शशिधर जोशी नेवार समुदायकै पञ्चाङ्गकारले पनि कात्तिक ३० गते नै म्हपूजा गर्ने विषय आफ्ना पञ्चाङ्ग (पात्रो) मा उल्लेख गरेका छन् ।