असार १५ दही-चिउरा खानू, साउनको १५ खीर’ याे भनाइ नेपाली समाजमा लाेकप्रिय रहेकाे छ । हरेक साल साउन १५ गतेका दिन खिर खाएर रमाइलाे पर्वकै रुपमा मनाउने गरिन्छ । अाज पनि साउन १५, घरघरमा खीर र मिष्ठान्न खाएर यो पर्व मनाइँदै छ ।
वर्ष दिनभरिमा कहिले जौको सातु र सर्वत, कहिले दही चिउरा, क्वाँटी खाए जस्तै गरी हरेक साउन १५ मा खीर पकाई आपसमा बाँडेर खाने चलन छ । यसकाे साँस्कृतिक मात्रै नभर्इ वैज्ञानिक महत्व पनि ठूलाे छ ।
हुन त साउन महिनाभर खीर खानु राम्रो हुने विश्वास पश्चिम नेपालमा रहेको छ । नेपाल कृषिप्रधान देश भएको र बहुसंख्यक नेपाली कृषि पेसामा आश्रित भएकोले कृषिकहरूले धान रोपेर काम सकेपछि खुसीयालीस्वरूप खीर खाने परम्परा विकास भएको संस्कृतिविद् डा. विष्णु दाहाल बताउछन् ।
साउन महिना वर्षात समय भयकाले पनि विभिन्न रोगहरुबाट छुटकारा पाउनका लागि दुधबाट बनेको पाेषिलाे खिर खाने गरिन्छ । खिरमा रोग प्रतिरोधात्मक क्षमता हुने भएकोले पनि याे खाने प्रचलन बसेकाे बुझ्न सकिन्छ । बर्षा समयमा विभिन्न संक्रमण रोग लाग्ने गर्दछ, संक्रमणबाट बँच्न खिर खाने गरेको पाइन्छ ।
हिन्दू धर्मावलम्वीहरुका लागि साउन महिना शिवपुजन महिना भएकाले एक महिनासम्म माछा–मासु नखाएर शिवभक्तहरूले भगवान शिवको पूजा गर्ने गर्दछन् । गर्मी महिना भएकोले शरीरमा दाद, खटिरा र लुतोजस्ता रोगले आक्रमण गर्ने भएकोले रोगप्रतिरोधात्मक शक्ति बढाउनु पर्ने हुन्छ । जसको कारण साउन महिना दूध तथा दूधबाट बनेका पाेषिला परिकारहरू, खासगरी खीर खाने चलन छ । यससँगै माैसमी फलफूल र मसला पनि खाने गरिन्छ ।
सनातन वैदिक सभ्यताअनुसार पूजाआजा तथा शुभकार्यमा खीरलाई प्रसादका रुपमा लिइन्छ । पारिवारिक भेटघाट तथा चाडपर्व र विशेष दिनमा खीरको पोषिलो परिकार बनाई खाने चलन रहेकाे छ । दूध, घिउ प्रशस्त पाइने साउन महिनामा आउँदो जाडो र वर्षे कामको थकानबाट बच्नका लागि समेत खीर खाने चलन रहेकाे जानकारहरु बताउँछन् ।
सर्लाहीमा कुटपिट तथा ज्यान मार्ने उद्योगका आरोपी प्रहरीको हिरासतबाटै फरार भएका छन् । फरार हुनेमा जिल्लाको चक्रघट्टा गाउँपालिका वडा न-३ सुन्दरपुरका २५ वर्षीय कमलेश यादव रहेका छन् । यादवलाई बुधबार स्थानीय दुईजना युवतीलाई भारत तर्फ भगाएर लाँदै गरेको अवस्थामा युवतीका अविभावकले समातेर प्रहरी चौकी सुन्दरपुरको जिम्मा लगाएका थिए । आरोपी यादव सोही राती करिब ८ बजेको समयमा प्रहरी हिरासतबाट फरार भएका हुन् ।
हिरासतबाट भागेका कमलेश सहित सुन्दरपुरका मुन्ना भन्ने चन्दन यादव, फेकु भन्ने रंजित यादव, संतोष यादव र रौशन यादव बिरुद्ध सुन्दरपुरकै कुन प्रसाद साहको छोरा कृष्ण कुमार साहलाई ज्यान मार्ने मनसायले निर्घात कुटपिट गरेको आरोपमा जिल्ला प्रहरी कार्यालय सर्लाहीमा मुद्दा दर्ता गरिएको छ । पिडित कृष्ण कुमार साहका दाइ जयनारायण साहका अनुसार २०७७ साल जेष्ठ २६ गते राती करिब १२ बजेको समयमा स्थानीय सुशील साहको घरबाट बिहेको भोज खाएर फर्किरहेको अवस्थामा आरोपित युवकहरु लगायत ८-१० जनाको समूहले पिडित कृष्णलाई बाटोबाटै अपहरण गरि लखनदेही खोला नजिक लगेर मरणासन्न हुने गरि निर्घात कुटपिट गरि सोही खोलामा फालेर भागेका थिए । गाउँकै केही स्थानीयबासीहरुले कुटपिटबाट शरिरभरी गहिरो घाउ लागेको र खुट्टा भाँच्चिएको अवस्थामा पिडितलाई खोलाबाट उद्धार गरि तत्कालै सदरमुकाम मलंगवा स्थित जिल्ला अस्पतालमा पुर्याएको पिडितका दाइ जयनारायणले बताए ।
मुद्दा दर्ता गराएको १२ महिना भन्दाबढी भइसकेको छ। प्रहरीले हालसम्म एकजना आरोपीलाई पनि पक्राउ गर्न सकेको छैन । बल्लबल्ल आरोपीहरु मध्येको एकजना पक्राउ परेपनि प्रहरीकै हिरासतबाट फरार भएका छन् ।
पक्राउ परेका कमलेशलाई भगाउनमा प्रहरी चौकी सुन्दपुरका इन्चार्ज एवं सई नन्दलाल यादवको हात रहेको पिडितका दाइ जयनारायणको आरोप छ ।
बिहिबार दिउँसो सुन्दरपुरबाट मलंगवा स्थित जिल्ला प्रहरी कार्यालयमा आएका पिडित पक्षले डिएसपी माधव प्रसाद बुढाथोकीलाई भेटेर आरोपीहरु अहिले पनि काठमाडौमा बसेर त्यहीँकै पसलमा काम गरिरहेकाले उनीहरूलाई जतिसक्दो चाँडो पक्राउ गर्न र पक्राउ परिसकेका आरोपीलाई भगाउन मद्दत गर्ने सईलाई कार्यवाही गर्न आग्रह गरेका छन् । डिएसपी बुढाथोकीले ती आरोपीहरुलाई यथाशिघ्र पक्राउ गर्ने र पक्राउ परेका आरोपीलाई हिरासतबाट भगाउन मद्दत गर्ने सई बिरुद्ध विभागीय कार्यवाही गर्ने आश्वासन दिएको पिडितका दाजु जयनारायणले बताए ।
हेटौंडा– बागमती प्रदेशका मुख्यमन्त्री डोरमणि पौडेलले बागमती प्रदेश र प्रदेश नं २ को सिमानामा रहेको ऐतिहासिक चुरियामाई सुरुङ्गमार्ग पुनर्निर्माणको शिलान्यास गर्नु भएको छ।
१०४ वर्ष लामो इतिहास रहेको सो सुरुङ्गमार्गको इतिहास जोगाउनु र पर्यटन प्रवर्द्धन गर्ने उद्देश्यले पुनर्निर्माण गर्न लागेको बताउँदै मुख्यमन्त्री पौडेलले सो क्षेत्रलाई पर्यटन गन्तव्यको रुपमा विकास गरिने बताउनुभयो ।
पौडेलले सुरुङमार्ग निर्माण पछि यसले दुई प्रदेशको बीचमा पुलको रुपमा काम गर्ने बताउनुभयो साथै शिलान्यासभन्दा सम्पन्नताले महत्व राख्ने भएकोले आउँदो नववर्षमा हिँड्न पाउने गरी काम सम्पन्न गर्न निर्माण व्यवसायीलाई आग्रह गर्नु भएको छ।
बागमती प्रदेशका भौतिक पूर्वाधार मन्त्री रामेश्वर फुयालले सरकार सम्पदा संरक्षण गर्न सदैव तयार रहेको र निर्माण काममा पनि सरकारले वातावरण बनाउने भएकोले निर्माण कम्पनीले पनि आफ्नो प्रतिबद्धता पूरा गर्नुपर्ने बताउनु भयो ।
मन्त्री फुयालले सुरुङ्ग निर्माणमा प्रदेश २ सरकारको पनि सहकार्य हुने विश्वास व्यक्त गर्नु भएको छ। १९८ मिटर लम्बाई ,२.५ मिटर चौडाई र ३ मिटर उचाइ रहेको सो सुरुङ्गको मर्मत कार्य २०७९ वैशाख १९ सम्म सम्पन्न गर्ने गरी बागमती प्रदेश यातायात पूर्वाधार निर्देशनालय र माउन्टेन इन्फ्रा कम्पनीबीच सम्झौता भएको छ। पुरानो संरचना नबिग्रने गरि पुनर्निर्माण गर्न लागिएको सो सुरुङ्गमार्गमा पुरातात्विक विभागको पनि समन्वय रहेको छ।
बागमती प्रदेश यातायात पूर्वाधार निर्देशनालयका निर्देशक डा सहदेव भण्डारीको अध्यक्षतामा भएको कार्यक्रममा मुख्यमन्त्रीका राजनीतिक सल्लाहकार जे एन थपलिया , मकवानपुर जिल्ला समन्वय प्रमुख रघुनाथ खुलाल, हेटौंडा उपमहानगरपालिका प्रमुख हरिबोल महत, भौतिक सचिव सञ्जीव बराल, संविधान सभा सदस्य अनन्त पौडेल, प्रदेश युवा परिषद उपाध्यक्ष सन्तोष चौलागाई लगायतको उपस्थिति रहेको थियो।
